Thư gửi một vầng trăng

Mái tóc em xanh quá
Hồn nhiên vầng trăng trong
Những vì sao lấp lánh
Gửi tình vào mênh mông

Qua xuân, hạ, thu, đông…
Gió đượm hương mái tóc
Con sông Hồng chợt sóng
Lở bồi lòng quặn đau

Thắt nơ duyên vầng trăng
Tóc thề em trinh nữ
Lỡ đặt cả cuộc tình
Ngỡ ngàn năm thắm đỏ

Mái tóc hóa khăn tang
Trán vầng trăng máu rỏ
Tím ngắt cả hoàng hôn
Những vì sao mắt đỏ

Em gửi cho vầng trăng
Câu thơ buồn đơn lẻ
Vầng trăng chợt rùng mình
Khăn mây che lặng lẽ

Hà Nội 18.5.2012

Thư Ngỏ Về Vinh Danh

Trước hết, xin nói lại minh bạch, từ nhiều năm nay, mỗi năm chúng tôi đều sang Mỹ ít nhất một lần, như là sự trở về thăm quê mới, nơi mà tam đại đồng đường cha con cháu chúng tôi đang sống. Chuyến sang Mỹ lần này không ngoại lệ, dù chúng tôi nhận lời của các bạn yêu thơ xứ Mỹ mời gặp mặt vinh danh thơ và vinh danh nhau.

Thơ ở nước Việt chúng tôi thiêng vui như một tôn giáo tiếng lòng, gọi là Đạo, các đạo viên tự nguyện tu thân thơ, vinh danh thơ để lòng mình được thanh thản, cao sang mà sống làm người tử tế. Và vì chỉ nghĩ nôm na có thế, là thế, nên đội ngũ yêu thơ, làm thơ ở nước chúng tôi đông đúc lắm. Chúng tôi thường nhạo vui mình: Nhà nhà làm thơ, người người làm thơ, rồi vỗ ngực xưng danh thi sĩ. Chúng tôi (Nguyễn Nguyên Bảy và Lý Phương Liên) là một cặp đơn lẻ trong đội ngũ trùng điệp các thi sĩ quần chúng ấy. Dù chỉ đăng cấp thi sĩ nghiệp dư. Nghiệp dư cũng khó thoát ải háo danh. Chúng tôi không ngoại lệ. Chúng tôi thường trực tự vinh danh nhau bằng một ấm trà hay đôi ba ly rượu rồi vỗ đùi ngâm nga thơ mà tự sướng. Chiếu thơ đôi, kết thêm bạn thành chiếu thơ ba, rồi bốn và có khi đông đến cả trăm người, chúng tôi mượn bóng bay thả thơ lên trời, chúng tôi đựng thơ trong chai thả ra biển rộng, và chúng tôi thì thầm thơ vào sâu thăm thẳm trái tim, mà chia san hạnh phúc cùng nhau.

Chúng tôi đã sống tự tin và kiêu hãnh trong vinh danh hồn cốt ấy, đã từ lâu rồi, quen rồi, tự bằng lòng. Việc các bạn yêu thơ, làm thơ ở Mỹ dành cho chúng tôi một họp mặt, thực đã là một vinh danh quá trọng thị với thơ và với cá nhân hai chúng tôi. Cho phép chúng tôi được cảm ơn Trường Đại học UW, Khoa Châu Á Học, Thư Viện UW, Thư viện trung tâm Seattle và các thư viện khắc trên khắp nước Mỹ, đã tiếp nhận, giới thiệu với bạn đọc Mỹ những sáng tác phẩm văn chương của Nguyễn Nguyên Bảy và Lý Phương Liên. Cuốn tiểu thuyết “Đêm Chẳng Riêng Ai”, chúng tôi viết 1982-1983, do NXB Thanh Niên Hà Nội ấn hành, đã được tìm thấy tại Cornell University Libreries Ithaca , N.Y, 14853, chúng tôi xin phép post lên mạng ngay thời gian chúng tôi đang ở Mỹ thay cho lời cảm ơn sâu sắc. Trong buổi họp mặt chúng tôi sẽ đọc thơ trực tiếp với các băng hình minh họa kèm theo. Đây là cuộc họp mặt tôn vinh thơ, xin phép không hỏi đáp các vấn đề ngoài thơ.

Sau cùng, chúng tôi muốn thưa cùng các bạn, đặc biệt các bạn thơ người Mỹ gốc Việt, hiện nay, thời điểm này, chúng tôi đang khẩn trương biên tập và sớm xuất bản Bộ Sách Thơ Hay, bộ sách gồm nhiều tập, Tập 1 hiện đã hoàn thành bản thảo, tập 2, sắp bắt đầu, chúng tôi sẽ thật vinh hạnh tiếp nhận sự hưởng ứng của các bạn cho Bộ sách Thơ Hay. Xin hãy gửi sáng tác thơ của các bạn cho chúng tôi, chỉ nhận thơ hay, không kèm theo bất kỳ điều kiện nào khác.

Hạnh phúc của vinh danh này chúng tôi xin dâng tặng cho Thơ và các bạn thơ.

Nguyễn Nguyên Bảy kính bạch,
Seattle ngày 18.4.12

TIẾNG MẸ
Chiều chảy vào nắng màu bọc đô
mặt trời tháng Ba bất chợt nóng nảy
Mẹ ngồi trước thời gian tan chảy
tiếng phố sôi dài kéo qua Mẹ những điểm ảnh âm mờ
Những câu chuyện ru ngoan trên tay
đã bạc mờ bạc mờ và nhăn nhúm vết mùa đã từng đọng lại
cổ tích đồi mồi
Ngày cỏ may kí ức
loang về Mẹ, về con những dấu chân chạy nhảy
tiếng biển xa nuôi nấng giấc mơ hải âu
con bay vào đời bằng đôi cánh Mẹ
Lòng phố cứ giãn nở theo nhịp nhảy bạo tàn thế kỉ
cuộc chạy đua điên cuồng của đương đại
Mẹ vẫn khêu những ngọn đèn riêng con và hát bằng cội nguồn chậm rãi
Mùa đã khép bằng đóng ngoặc tháng năm
con đóng tiếng Mẹ trước ngõ vào tim mình
những dại khờ cứ trôi qua khắc nghiệt đổ ào ạt ào ạt
Con ngày ngày nảy mầm trên điệu ru
thương tiếng Mẹ héo vàng như những lát chanh
chiều âm ỉ vỡ ối buông mành.
(08.03.2012)

5PHÚT
Ngày hôm trước nhặt được nụ cười chớm
Ngày hôm nay nó đã héo mất rồi
Tôi đâu biết khi tôi đi ngoài phố
Bụi bặm buồn bám vào những đôi môi
Khi cái chết xâm lăng vào cỏ lá
Mắt ban mai rưng rức cứ khóc dầm
Nghe thực vật rủ tôi xuống địa ngục
Tôi bảo rằng cho năm phút trầm ngâm
Ừ có lý! Thế là tôi đi thật
Bỏ nhân gian nhảy nhót với chiêu trò
Tôi bước vội như rất cần cái chết
Ở ven lề thời gian rúm co ro
Khi cái chết nó gần tôi như thể
Cái chát chua bị tát bởi phụ tình
Nụ cười của ngày hôm qua lại chớm
Tôi giật mình cuộc sống quá bình minh.
(25.04.2012)

NGHIỆM
Rơi qua giấc mơ trắng
căn phòng toàn gương
tôi soi mình trong âm bản của hiện sinh hình hài giọt nước mắt
Lối đi dài phủ đầy tóc
tôi đã phung phí thời gian
nghe bụi bặm khóc bằng độ cao quá khứ
Nơi này toàn ánh sáng
ảnh người ảnh người trôi nhanh
loang loáng loang loáng
chạm vào tôi nhặt ra cơn ngủ bất động
cả tiếng phì phò hơi thở thinh thinh
Bước chân mang khuôn mặt nhăn nheo
dí vào mùa sụt lún
di hài tuổi phân hủy xanh xao
thế kỉ lần hồi mốc thếch
Tôi đóng cặn trong sự qua đời
lắng lại mình và lại tan ra.
(15.04.2012)

Trái vẫn ương chứ đâu nào đã chín
Vẫn hiển hiện bàn tay cha bịn rịn
ánh mắt mẹ nhạt nhòa
tiễn con theo chồng xa…

Con đã đến Lũng Pô thưa cha!
Bước chân con rát khoảng trời đầy nắng
có dòng sông nào bằng lặng
Thác ghềnh như năm tháng cuộc đời

con vẫn nhớ lời cha, cha ơi!
sống làm người luôn ắp đầy nhân nghĩa
Như dòng sông lặng thầm bền bỉ
đỏ phù sa trĩu nặng luân hồi

Con sông Hồng trăn trở trôi xuôi
Con ngồi lặng bên nỗi niềm vạn cổ
Bao huyền tích một vùng châu thổ
khỏa một chiều non nước rưng rưng

Lũng Pô, Bát Xát, Lào Cai 5.2012

Trai thời chiến mấy người ba chục tuổi
Được trời cho cưới tình yêu?
NNB
Tuổi ” cổ lai hy”, tự biết mình khi nhớ, khi quên, nên các chép lại dưới đây trước là luyện nhớ tu thân, sau là như thư gửi chung tới thân bằng quyến thuộc thương nhớ người mỏi sức đường xa, tình thơ chia đỡ.

Từ nhà ra đến sân bay TSN, đã tưởng không thể bay, Lý Phương Liên đột ngột không còn là “chân cứng, đá mềm”, quỵ ngay sảnh sân bay, chồng nâng cháu đỡ, cạo gió mát gần, khích lệ hết nội lực yêu chồng, thương con cháu, nên sau nửa giờ từ hoảng hồn trở lại bình an nép sát bên chồng quyết định cùng đi.
Máy bay BR0369 hãng Ava ways cất cánh lúc 16pm giờ Việt Nam, đến Taipei lúc 20 pm giờ địa phương, tức là ba giờ đồng hồ cộng trừ chút nhỏ là quãng đường trời từ Sài Gòn đi Đài Bắc. Hải quan hai nước phần do thuộc mặt, phần do thương cảnh hai vợ chồng già ngồi xe lăn mà mọi sự vốn đã hanh thông, nay thêm phần ân cần tử tế.

Ngủ ngồi ổ sân bay Đài Bắc 3 tiếng, máy bay BR26 cũng của Evaways, hai ghế gần chót đuôi 67A-C, tụng thầm Mô Phật cho Liên thiền mà tươi tốt lại. 11pm giờ Đài Loan, bay thẳng đền Seattle, hạ cánh lúc 6pm củng ngày, tức là máy bay đã vượt khoảng trời gần 13 giờ bay cộng trừ Thời tiết buồn vui. Seattle quá quen thuộc với cảnh, với người. Hỏi cô bạn người Nga và anh bạn người Phi những lần trước vẫn đẩy xe lăn giúp hai vợ chồng, nay đâu. Được đáp, người cũ đã nghỉ làm, đội đầy xe lăn bây giờ toàn những thanh niên da mầu lực lưỡng, niềm nở tuy chưa thạo việc. Những gương mặt hải quan cười chào. Khó đầy nhé, hải quan nước nào chẳng nghiêm trang công việc. Quen là thế mà vẫn chụp đi chụp lại vân tay, rồi khen câu quen thuộc: Người sao trẻ thế, 70 tuổi mà như 50, Liên hôm nay hơi héo, nên chi được khen trẻ chút. Thế rồi thông quan, rồi đi vù vù, rồi reo mừng, tay bắt mặt hôn con cháu và cùng Seattle cầm giữ những hạt nắng hè tắt muộn đón người sang.

Tháng 5, tiết lạp hạ, Seattle nhiệt độ dưới 20, tôi phong phanh áo lụa sài Gòn, xe chạy êm đềm, Thi lái một tay, một tay treo đau, chúng tôi go back home.

Về nhà, mở mạng, nhận được thư TVH báo tin trang mạng Tôn Vinh Văn Hóa Đọc vừa đăng bài viết về LPL, copy dưới đây mong như một liều thuốc cho LPL uống khỏe, cảm ơn tất cả các bạn thương yêu chúng tôi.

DÒNG SÔNG TÌNH YÊU
Trần Vân Hạc

TVVHĐ – Kể từ những chùm thơ đăng báo Nhân Dân, Văn Nghệ và hầu khắp các báo, tạp chí miền Bắc những năm đầu 1970, đến đầu năm 2011, là trên 40 năm, thơ Lý Phương Liên mới được xuất bản…

TẶNG TÌNH
Lý Phương Liên

Ai làm cầu bắc qua sông
Cho bờ em lại phải lòng bờ anh
Ai cho chim cả trời xanh
Để đầy tiếng hót trên cành yêu đương
Ai cho thuyền vượt sóng cồn
Anh bẻ lái, em giương buồm đi xa…

Thơ nào nói đến đôi ta
Nghe tình yêu đã chảy ra cuộc đời .
(Rút trong tập CA BÌNH MINH, NXB Văn học năm 2011)

Đôi lời cảm nhận nhân đọc bài thơ: “Tặng tình” của nữ sĩ Lý Phương Liên:
Bài thơ lục bát gọn gàng, chặt chẽ trong cấu tứ và niêm luật, chỉ có tám dòng nhưng mở ra một không gian và thời gian không giới hạn. Tình yêu chân chính vốn như vậy đấy, như ngọn nguồn suối mát lành lặng thầm thành những dòng sông trĩu nặng phù sa, để “Anh bẻ lái, em giương buồm đi xa…”
Đại từ phiếm chỉ: “Ai” được đặt ở đầu bài thơ và láy lại đến ba lần sao mà đắc dụng. Đã bao người tốn giấy mực lý giải chữ “Yêu” mà không tìm được lời giải trọn vẹn. Chỉ biết rằng khi người con trai và người con gái đã được sợi tơ hồng của ông tơ bà nguyệt xe duyên, là những trái tim son trẻ rung lên cung đàn muôn điệu của tình yêu, gắn kết họ với nhau, những bông hoa nhè nhẹ tỏa hương, những chú chim lựa những hợp âm trong vắt trong vòm lá, trời như xanh hơn, cuộc sống đáng yêu hơn trong từng hơi thở, trong mỗi ánh mắt trao duyên tình tứ. Ẩn dụ “Bờ anh” và “Bờ em” nghe nhẹ như không nhưng hàm chứa bao điều lớn lao. Nếu không chung nhịp đập của con tim thì làm sao “phải lòng” nhau được, chắc mãi xa nhau bên bồi, bên lở. Nhân vật trữ tình Em và Anh trong bài thơ như đôi chim tung cánh trên bầu trời cao rộng, thả xuống những tiếng hót diệu kỳ, bất tận của tình yêu. Mỗi cành xanh đầy sức sống như lách tách chồi non mơn mởn, đơm hoa kết trái. Và con thuyền tình băng băng trên muôn lớp “sóng cồn”. Hình ảnh “Anh bẻ lái, em giương buồm đi xa…” thấm đẫm chất liệu dân ca làm cho bài thơ vượt lên khuôn khổ của một đôi người yêu nhau cụ thể, mà như lời yêu của muôn người và muôn đời.
Bài thơ khép lại với hình ảnh:
Thơ nào nói đến đôi ta
Nghe tình yêu đã chảy ra cuộc đời
Cứ dư ba, lan tỏa những gợn sóng dịu êm ru mãi đôi bờ khát vọng. Hình tượng dòng sông trong bài thơ phải chăng chính là dòng sông tình yêu muôn thuở!

Hà Nội 9.1.2002

Thơ Lý Phương Liên có thể kể ra một số bài thơ hay như: Lời ru với anh, Ca bình minh, Em mơ có một phiên tòa được bạn đọc yêu mến (từng chép vào sổ tay mang theo đến các chiến trường trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước). Nhưng nếu được chọn bài thơ hay nhất của chị, theo chủ quan cá nhân tôi, tôi sẽ chọn bài Trò chuyện với Thúy Kiều (bài thơ này lúc đầu có tên là Nghĩ về Thúy Kiều, đăng trên Báo Văn nghệ năm 1970). Tôi chọn bài này là hay nhất bởi nhiều lẽ: đây là bài thơ “lạ” -chứa đựng tình yêu thương con người một cách mãnh liệt nhất, chân thành nhất, ở đó người viết bày tỏ tình cảm, cảm xúc của mình một cách trung thực, thành tâm như chính con tim mách bảo. Trước những tổn thất lớn của gia đình, trước nỗi đau hiện tại chị đã trải lòng mình với mong ước được chia sẻ, cảm thông, thấu hiểu hơn về tình đời, tình người. Do vậy bài thơ giàu tính triết lý và giàu giá trị nhân văn. Với Trò chuyện với Thúy Kiều đã cho thấy đây là một giọng thơ lạ, trong trẻo, dũng cảm cất lên một cách hồn nhiên- lời thơ giống như lời trò chuyện, lời nói hàng ngày, mang đậm dấu ấn cá nhân và không thể lẫn lộn với bất cứ một nhà thơ nào khác. Nhưng cũng chính bài thơ Trò chuyện với Thúy Kiều này mà đã gây bao hệ lụy cho chính nhà thơ và gia đình. Để rồi nữ sĩ tài hoa Lý Phương Liên “đi không ai biết, về không ai hay” suốt 40 năm qua. Và đây được coi là một hiện tượng đặc biệt của nền văn học Việt Nam hiện đại.
Từ Trò chuyện với Thúy Kiều, ta thấy rằng Lý Phương Liên là một người phụ nữ có cá tính, một người dám sống, dám nói hết những gì khổ đau đang diễn ra với chính bản thân mình, với những người xung quanh và với những gì đang hiện hữu, đang tiếp diễn ở cuộc đời này. Mà đã dám nói như thế có nghĩa là chị có đủ can đảm và nghị lực để vượt qua.
Em tuổi hai mươi như tất cả mọi người
Chọn số phận thời mình đang sống
………………………………………
Tuổi hai mươi không tin vào định mệnh
Định mệnh là đối thủ tiến công
Lòng nhân ái, sự bao dung, biết vượt lên trên số phận, tin tưởng vào tương lai là nét nổi bật ở thi sĩ Lý Phương Liên.
Những năm 70 của thế kỉ trước, ở thời buổi khó khăn chồng chất khó khăn, mỗi người tự nuôi sống bản thân mình đã là khó. Vậy mà với nhà thơ Lý Phương Liên không những lo cho mình mà chị phải cáng đáng với vai trò người trụ cột trong gia đình để nuôi 5 chị em. Với vai trò của một người mẹ, một người cha, một người chị cả để chăm sóc, nuôi nấng, giáo dục đàn em nhỏ của mình. Điều ấy thật đáng nể phục vô cùng.
Mà tâm lý con người ta khi khó khăn thường hay than vãn cũng là điều dễ hiểu. Than vãn rồi chán nãn, chùn bước, đầu hàng số phận mới là điều đáng sợ. Đằng này chị dám nói những sự thật, đồng thời chị cũng đã có những triết lý sâu sắc về cuộc đời và những dự cảm về cuộc đấu tranh gian khổ của dân tộc, niềm tin tưởng chắc chắn vào tương lai- đất nước sẽ thống nhất, đất nước sẽ giành được độc lập. Ngay ở thời điểm năm 1970 mà chị có dự cảm như vậy thì thật đáng khâm phục. Chỉ có điều đáng tiếc rằng, bài thơ ra đời trong một hoàn cảnh lịch sử mà nó khó có thể sống bởi những yêu cầu nghiệt ngã của thời đại, với những ràng buộc về mặt tư tưởng, đường lối văn hóa, văn nghệ của Đảng. Ở thời kỳ này, văn học phải có nhiệm vụ cổ vũ, động viên, nêu cao chủ nghĩa anh hùng cách mạng, ca ngợi tinh thần chiến đấu anh dũng của quân và dân ta, ghi nhận những chiến công hiển hách của các trận đánh, những thắng lợi của công cuộc xây dựng CNXH ở miền Bắc, ca ngợi Đảng, ca ngợi Bác Hồ…
Vì vậy, khi bài thơ Trò chuyện với Thúy Kiều (Nghĩ về Thúy Kiều) được đăng trên Báo Văn nghệ (1970) thì lập tức ngay sau đó đã bị phê phán, bị “đánh” tơi bời. Vì cho rằng Lý Phương Liên đau đáu tư duy về thân phận nàng Kiều, kêu than cho số phận mình, cho số phận của những người phụ nữ Việt Nam thời hiện đại, cho những điều bất công ngang trái, gieo mầm bi quan yếm thế làm nản chí người trai trẻ đang ra trận …
Trong bài: “Dòng thơ trẻ cần mang những tình cảm và tâm hồn của thời đại” (Đăng trên Báo Nhân Dân ngày 29/12/1970), nhà thơ Hoàng Trung Thông đã kịch liệt lên án bài thơ Trò chuyện với Thúy Kiều: “Rắc rối, cầu kỳ trong diễn tả, yếu đuối, sướt mướt trong tình cảm, bi quan tăm tối trong tư tưởng. Lý Phương Liên hình như cũng muốn từ một cảnh ngộ riêng mà vươn đến sự trong sáng. Nhưng những gian nan, mất mát đè nặng trên người cứ được tô đậm lên mãi trong thơ, càng làm cho bài thơ chìm đắm trong xót xa, trong tiếng kêu rên, và nếu như tác giả muốn “thét lên”, thét lên nữa thì đó cũng chỉ là tiếng thét của sự bất lực. Tự minh vận cho hoàn cảnh Thúy Kiều đã là một chuyện không nên về lạc lõng, đặt vấn đề “định mệnh” ra để chống định mệnh lại là một tư tưởng lỗi thời. Tác giả nói “Tuổi hai mươi không tin vào định mệnh. Định mệnh là đối thủ tiến công”. Nhưng thực ra thì tư tưởng định mệnh đã như sợi dây vô hình trói chặt lấy người mình và tác giả cứ phải giãy giụa kêu lên thảm thiết với những nào “gõ cửa cuộc đời” (Cuộc đời nào?), những nào “tự mình giải phóng”, “tự cứu”, với thứ triết lý vu vơ “không ngọt êm mới là hạnh phúc”. Hình như tác giả đã đặt nhầm nơi và không thấy rõ hết bản chất của chế độ ta. Nghĩ về Thúy Kiều có một khoảng cách khá xa về tư tưởng và tình cảm với những bài trong sáng khác của Lý Phương Liên. Đó là một dòng đục đã chảy lẫn vào dòng suối thơ trong trẻo tươi mát của tác giả. Lý Phương Liên, qua bài nghĩ về Thúy Kiều, chưa đặt mình trong hoàn cảnh chung của nhân dân và dân tộc, mà nâng mình lên tầm cao của cách mạng. Cái đau khổ của riêng cá nhân dẫu sao cũng chỉ là rất nhỏ so với sự hy sinh vĩ đại và sự anh hùng cao cả của nhân dân và dân tộc. Chỉ ngồi than thở với cảnh ngộ cá nhân thực tế là đã tự hạ thấp mình xuống”.
Việc phê phán và quy kết như vậy tôi cho là hơi quá đối với một hồn thơ trẻ tài năng. Vì rằng trong Trò chuyện với Thúy Kiều, Lý Phương Liên than thở với số phận khổ đau, bất hạnh của gia đình mình, của chính mình cũng có nghĩa là chị đang khao khát và mơ ước về hạnh phúc. Vì không ai trên đời này không mong cầu hạnh phúc. Cầu mong hạnh phúc và đi tìm hạnh phúc là dấu hiệu nhận biết sự lành mạnh của mỗi người. Với tấm lòng của một con người vốn nặng nợ với đời, nhà thơ lại chạnh lòng với mảnh đời bất hạnh của Thúy Kiều, Đạm Tiên. Lòng lại đau khi nhân dân mình, dân tộc mình với cuộc mưu sinh đầy gian khó.
Trước hiện thực cuộc sống đa diện, đa chiều qua cái nhìn của Lý Phương Liên đã hiện lên bức tranh đời sống với nhiều đa đoan, nhức nhối:
Hai trăm năm và chảy dài vô tận
Thúy Kiều ơi nàng sống tháng năm dài

Trái đất chúng mình cho đến hôm nay
Vẫn còn những cuộc đời như nàng chìm nổi
Thời gian còn nửa ngày là đêm tối
Còn đồng tiền đổi trắng thay đen
Còn sắc tài bạc mệnh với hờn ghen
Còn những Mã Giám Sinh, Hoạn Thư, Hồ Tôn Hiến
Còn những đất đai triền miên chinh chiến
Thúy Kiều ơi nàng sống tháng năm dài …
Vâng! Những gì nhà thơ nói đến ở đây là có thật. Một sự thật hết sức đau đớn và nghiệt ngã. Đó là nỗi đau thân phận, nỗi đau kiếp người mà có lẽ ở xã hội nào, thời đại nào cũng có. Có ai dám chắc rằng trong xã hội sẽ không có những hạng người như Tú Bà, Mã Giám Sinh, Hoạn Thư, Hồ Tôn Hiến …? Có ai dám khẳng định rằng đồng tiền sẽ không có những mặt trái của nó? Đồng tiền có thể mua quan, bán tước, thay đen đổi trắng, đồng tiền có thể làm chao đảo mọi giá trị thang bậc, chuẩn mực đạo đức. Ai dám bảo đã không còn sự ganh ghét, đố kỵ về tài năng và nhan sắc? Ai dám bảo sẽ không còn cảnh đày đọa, bức hiếp những kiếp người, phận người bé mọn trong cõi nhân sinh này? …
Nhưng vẫn còn đó niềm tin và khát vọng vươn lên, không chịu đầu hàng số phận
Em bước lên gõ cửa cuộc đời
Đời của tôi ơi
Em mở rộng vòng tay đón
Hỡi trời cao đất rộng
Bằng những trải nghiệm và sự tinh tế, nhạy cảm của người nghệ sĩ; Lý Phương Liên đã đưa ra những triết lý sâu sắc về cuộc đời, về lẽ sống.
Đời bao nhiêu sắc màu, bao cung bậc âm thanh
Sắc màu nào chẳng vẽ nên tranh
Cung bực nào chẳng thành thơ, thành nhạc
Đại dương nào ẩn trong màu nước biếc
Chẳng sóng ngầm, mắt bão với phong ba
Không có con đường nào toàn bóng mát và hoa
Không có vùng trời nào toàn chim hót
Không có cây khế vàng trong cổ tích
Kho báu cũng không, dù có mật khẩu vừng …
Sự ra đi vĩnh viễn của người cha và cái chết bi thảm của người mẹ là một tổn thất lớn lao đối với gia đình nhà thơ. Nhưng không vì thế mà Lý Phương Liên buông xuôi, chán nản, an phận hay sợ hãi. Chị vẫn nhớ lời dặn dò thiêng liêng của người mẹ đã quá cố. Chị quyết phải sống, phải vượt lên đau thương chết chóc:
Em đón nhận đời em sau một thoáng hãi hùng
Chôn mẹ, nuôi đàn em thơ dại
An phận ư? Mơ hồ sợ hãi
Sống vẫn là lời mẹ dặn thiêng liêng …
Con đường để đạt được những giá trị người, giá trị sống tốt đẹp phải trải qua khổ ải, đau thương. Đặc biệt là trong lúc chiến tranh ác liệt, cái chết luôn rình rập và có thể ập đến bất cứ lúc nào. Biết vượt lên chết chóc đau thương mới là người!
Trên chết chóc muốn dập vùi
Trên đau thương mới là người, người ơi …
Là người con sinh ra và lớn lên trong khói lửa của chiến tranh nên Lý Phương Liên ý thức sâu sắc trách nhiệm của một người công dân trước thời cuộc.
Tuổi hai mươi không nơi nào có được
Tôi sinh ra giữa cơn lốc xoáy tròn đất nước
Vai gánh nặng cuộc chiến tranh hủy diệt
Mỗi người dân đều nhận phần mất mát
Chia đều nhau bom đạn với cơm ăn
Lý Phương Liên đã nói lên được vấn đề lớn của dân tộc. Niềm đau riêng đã hòa trong cuộc đấu tranh chung, trong những mất mát của cả dân tộc.
Chiến tranh, quê hương, thân phận con người cuộn xoáy vào nhau tạo thành một bi kịch. Chiến tranh là khổ ải, là chết chóc, là phải sống trong cảnh xương tan thịt nát. Nhưng Lý Phương Liên không trầm mình trong đau thương mà xem đó là động lực để chị tiến bước. Đó là nguyên tắc sống của chị.
Dù mang nặng nỗi đau thân phận và nỗi buồn nhân thế nhưng thơ chị vẫn tha thiết yêu thương, vẫn giữ được vẻ đẹp trong trẻo, giàu nhân ái và hướng về tương lai tươi sáng. Chị đã ý thức sâu sắc trách nhiệm của mình “Số phận mình là số phận của nhân dân”. Nhà thơ đã tự nguyện hòa nhập vào quần chúng, nói lên tiếng lòng của quần chúng. Phải biết chấp nhận đau thương, vượt qua gian khó, hiểm nguy để đạt được mục đích đã định: “sẽ lên bờ vào một ngày nắng đẹp”
Số phận mình là số phận của nhân dân
Soi gương đời nhìn thấy hết gian truân
Thấy hết gian truân để mà cười, mà sống …
Đường ra biển có thể dài năm tháng
Mất mát nhiều hơn, gian khổ cũng nhiều hơn
Nhưng một điều chắc chắn phi thường
Chúng tôi sẽ lên bờ vào một ngày nắng đẹp …
Bằng cách nói ẩn dụ, nhà thơ có những dự cảm về tương lai tốt đẹp của dân tộc. Và dự cảm ấy nó trở thành hiện thực vào mùa xuân năm 1975- đất nước đã rộn tiếng ca vui, Bắc-Nam sum họp một nhà, giang sơn đã thu về một mối, cả dân tộc sống trong cảnh thanh bình, không còn đạn bom và khói lửa chiến tranh.
“Lý Phương Liên đã có những suy ngẫm đích thực và xoáy sâu về thân phận con người, về trách nhiệm sống thực sự của con người trong cộng đồng xã hội, khi mà “Số phận mình là số phận của nhân dân””. (Nguyễn Anh Tuấn).
Vì vậy, Lý Phương Liên quyết không chịu chết, không chịu đầu hàng số phận, không tin vào định mệnh.
Sông Hồng đó, nọ Hồ Tây
Chết trong nước cuốn có ngày nổi lên
Kiểu gì chết cũng thấp hèn
Kiểu gì chết cũng làm hoen ố đời
Trên chết chóc muốn dập vùi
Trên đau thương mới là người, người ơi …
…………………………………….
Tuổi hai mươi không tin vào định mệnh
Định mệnh là đối thủ tiến công
Dù có thế nào đi chăng nữa cũng phải sống, sống cho đúng nghĩa với cái gọi là người, sống cho đúng lương tâm, trách nhiệm và nghĩa vụ của người công dân chân chính. Vì nếu đầu hàng số phận, nếu chết kiểu gì cũng là hết, là hèn. Những suy nghĩ và hành động cao cả của cô gái trẻ Lý Phương Liên trong những năm tháng gian khó và hào hùng ấy thật đáng quý và đáng trân trọng biết bao. Dường như những bất hạnh và mất mát của gia đình cùng với không khí thời đại đã thôi thúc chị viết bài thơ đặc biệt này.
Nói như nhà văn Triệu Xuân trong bài viết: Trò chuyện với Thúy Kiều- Bài thơ hay nhất của Lý Phương Liên: “Lý Phương Liên làm thơ vào thời của những khẩu hiệu, những phong trào, những hành khúc, chỉ được nói đến chiến thắng, ca ngợi sự hy sinh vì chiến thắng, không chấp nhận nói về nỗi đau buồn, mất mát, về số phận, về định mệnh hay là những thứ tư tưởng dễ khiến người ta ý thức về cá nhân, về quyền của cá thể … Chị biết điều đó nhưng lại rất dũng cảm- dũng cảm chứ không phải khờ, phải liều, cứ nói những gì hồn mình, trí tuệ mình thôi thúc. Đơn giản là không có gì kiểm soát, lèo lái được. Không ai có thể trói buộc được tình cảm và trí tuệ con người”.
Tai nạn nghề nghiệp là cái rủi cho nhà thơ Lý Phương Liên nhưng lại là cái may cho nền văn học nước nhà. Vì có thêm được bài thơ hay, thêm được một giọng thơ lạ và độc đáo.
Số phận của Trò chuyện với Thúy Kiều làm chúng ta chợt nhớ đến số phận những bài thơ như: Màu tím hoa sim (Hữu Loan), Tây Tiến (Quang Dũng) và gần hơn là bài Lá diêu bông của Hoàng Cầm … Đáng buồn là một thời đã bị đối xử không công bằng, quy kết này nọ để rồi những người sản sinh ra những đứa con tinh thần ấy phải gánh những hệ lụy không đáng có. Nhưng qua sự sàng lọc, kiểm chứng của thời gian những gì là sự thật, là giá trị đích thực của văn chương đều được thừa nhận. Và rồi, điều đáng mừng là những bài thơ ấy, tên tuổi ấy đã được trả về vị trí xứng đáng nhất.

Nếu lúc ấy Lý Phương Liên không cho ra đời đứa con tinh thần Trò chuyện với Thúy Kiều thì có lẽ đời thơ của chị sẽ suôn sẻ. Và nếu như lúc đó khi Trò chuyện với Thúy Kiều đã bị phê phán thì chị sẽ có phản ứng ngược lại hoặc là chị quay trở lại viết theo phong cách như những bài thơ được ca ngợi trước đó thì có lẽ cũng là điều bình thường chẳng có gì đáng nói. Đằng này sau sự kiện bị “đánh”, chị đã im hơi lặng tiếng trên thi đàn. Sự im lặng, sự vắng bóng của một hồn thơ tài hoa Lý Phương Liên trong khoảng thời gian dài ấy đã đặt ra nhiều nghi vấn. Có phải có một nhà thơ Lý Phương Liên thật không? Hay chỉ là một cái tên tự tạo? Và đến hơn 40 năm sau khi tập thơ “Ca bình minh” ra đời (Nhà xuất bản Văn học, 2011), những người bạn yêu thơ một thời và thế hệ trẻ hôm nay mới biết rằng có một Lý Phương Liên ngoài đời, bằng da bằng thịt, đang hiện hữu giữa cuộc sống này.
Lý Phương Liên đã từng tâm sự: “Tôi nín lặng với thơ suốt 40 năm nay vì lời nguyền bỏ thơ của chính tôi, không vì bất cứ sự đe dọa, trù dập hay bất cứ áp lực nào khác. Mọi hệ lụy xô đẩy chúng tôi đến bần hàn và cơ cực không liên quan đến bất kỳ cá nhân nào, quyền lực nào. Mọi ảo thực, tốt xấu tôi tự mình chịu trách nhiệm, không than oán bất kỳ ai, về bất cứ điều gì”.
Lời tâm sự dài trong Trò chuyện với Thúy Kiều cứ réo rắt gieo vào lòng người đọc những tình cảm hồn nhiên, chân thành, mộc mạc nhưng cũng giàu tính triết lý về lẽ sống, niềm đau, nỗi bất hạnh có cả những dự cảm về tương lai và ước mơ về hạnh phúc trên cuộc đời này.
Chúng ta mở cửa cuộc đời
Và cầm lái con thuyền nhân định
Giữa biển lớn thuyền ta lướt đến
Sáng toàn thân, ánh sáng của con người
Những mất mát trong cuộc sống gia đình và những bất công của cuộc đời, của số phận đã cho nhà thơ Lý Phương Liên những bài học xương máu, những giá trị đích thực của cuộc đời.
Sự xuất hiện trở lại của nhà thơ Lý Phương Liên trên thi đàn sau 40 năm vắng bóng đã là một điều đáng quý và đáng trân trọng. Càng đáng quý và đáng trân trọng hơn nếu bạn đọc hôm nay được thưởng thức những bài thơ mới và hay của chị như bài Trò chuyện với Thúy Kiều. Với một thời gian dài im lặng, chắc chắn chị ấp ủ nhiều điều và hồn thơ chị đã đến độ chín về cảm xúc nên có lẽ chị sẽ viết được nhiều thơ hay. Công chúng yêu thơ và bạn đọc có quyền hy vọng và chờ đợi về tài năng và sức sáng tạo của nhà thơ tài hoa này./.

N.V.H

Nguồn: http://lyphuonglien.blogspot.com/

GIẤC MƠ
Người nông dân bán mảnh ruộng cuối cùng cho bầu trời
đàn cò không quê hương bay về rồi buồn bã bay đi
đánh rơi những câu ca dao trắng muốt…

Cánh đồng bị gặm nhấm
teo dần đi như miếng da lừa
“lên” phố “lên” phường mà tha hương
tha hương giữa phố giữa phường

Người nông dân bàn giao lời di chúc cha ông
cho thần tài mặt xanh mặt đỏ
lão thần tài được người đời chăm bẵm
khói hương nghi ngút thâu ngày thâu đêm
cung kính vỗ về hơn cha hơn mẹ

Người nông dân bán đi người bạn thủy chung
ngã giá giấc mơ đổi đời
hú hí canh bạc đỏ đen
đánh chén giấc mơ tỉ phú
trắng tay…

ĐỒNG XU
Nhè nhẹ thôi và vàng chóe
đồng tiền kim loại mới ra lò
vành vạnh vô tư
tròn vo vầng trăng mười sáu…

Đồng xu dễ thương như giọt mồ hôi
lăn từ tay người nghèo qua tay người nghèo
nghe như tiếng quệt chổi đánh giày
tiếng lon bia bãi rác
bãi rác có vua và vô chủ
buổi sáng buổi trưa buổi chiều
và khi mặt trời tắt

Xóm rác le lói ánh đèn dầu
hắt lên gương mặt trẻ mồ côi và sắp mồ côi
tiếng lạch xạch những đồng tiền xu mỏi mệt rã rời
sớm mai lại ngậm ngùi đội nón ra đi

Chao ôi đồng tiền xu bé bỏng
lăn từ tay người nghèo sang tay người nghèo
giấc mơ vàng chóe…

THẬT BUỒN
Bông hoa mới được sinh ra
từ cuộc hôn phối giữa đôi ba màu sắc
không đỏ. Không vàng. Không là tím biếc
nhờ nhờ không hương
đã thấy hơi buồn…

Bực mình
khi nhai phải nhão nhoét miếng thịt gà được kích trưởng tăng tốc
quả cam hây hẩy vàng rực mê hồn
bóc ra nhạt thếch
sự dối lừa đẹp như siêu đẳng dối lừa!

Thật buồn
khi đặt chân lên chiếc xe đò
chen chúc người
không có ai là bạn đồng hành
hình như ai cũng có thể là một gã Năm Sài gòn
có thể là một em Tám Bính
niềm tin bị móc túi, bị xâm thực
cô đơn giữa đồng loại
bất lực như đám mây hiền lành bị gió kéo lê ngang qua bầu trời
rét hại

Bực mình
khi móc đồng xu mặn chát mồ hôi trong cái hầu bao thủng đáy
hăm hở mua thơ
lại phải ngắm những câu thơ trang sức nhờ nhờ nước hến
chẳng bổ béo gì
chẳng để làm gì!

Thật buồn
nếu không có ai đang đợi ta ở nhà
không có ai đang nhớ ta ở xa…

KHỞI ĐỘNG MỘT NGÀY
Khởi động một ngày
ban mai thức giấc sau đêm ân ái mệt nhoài
những tia nắng trời làm duyên
thịt da mĩ mãn hồng hào
cái gì cũng đáng yêu, vừa quen vừa lạ lẫm
trong vắt những giọt sương như sắp cười
như sắp cất lên tiếng hát
Bông hoa nhờ gió vuốt lại tóc rối
tủm tỉm hồng hồng
cánh hoa phập phồng như muốn nở
tiếc đêm ngắn quá và ngày thì dài…

Khởi động một ngày
em lại đến trường bi bô cùng con trẻ
ta lại ra đường cày cuốc với khát khao
khát khao tứa mồ hôi từ sáng tới chiều

Khởi động một ngày
thiên hạ lăn ra đường săn đuổi đồng tiền như săn nai săn thỏ
người nghèo mơ mãi giấc mơ đổi đời
người giàu muốn giàu thêm, muốn giàu thêm mãi
kho trời có hạn
muôn vạn kẻ muốn mình có túi ba gang

Khởi động một ngày
ta mơ được bình yên
không thấy oan khiên, không phải nhìn máu chảy
mong ngày thật ngắn mong đêm thật dài
kẻ ác với người hiền
ngủ say hết thảy!

VỀ PHỐ
Lâu rồi
nay lại về với phố
phố đông
mà lạc giữa không người
nhà cao
chẳng thấy trời xanh nữa
bạn cũ sang giàu
ngại tới chơi…

BÙ NHÌN
.
Cả đời không cái áo lành để mặc
Cả đời…
Dầu dãi nắng mưa
Bù nhìn đứng canh nương cho bản
Một mình
Bù nhìn rung rung
Cầy cáo chạy mất
Chim chóc bay xa
Tay bù nhìn dang ra
Như muốn ôm cả trời cả đất
Ngực ưỡn căng hứng gió cao nguyên
Tôi lớn lên
Thấy bù nhìn vất vả
Bản được mùa lúa
Bản được mùa ngô
Người người ấm no
Chỉ riêng bù nhìn
áo rách…
Cả một đời canh nương cho bản
Bù nhìn chẳng đòi trả công
Có phải không
Bù nhìn thương bản ta còn khó.
.
CHIỀU TỐI MÙA NGÔ
.
Chân bà leo núi
Cả đời đã quen
Đến tuổi ngơi nghỉ
Vẫn đòi lên nương

Cháu ra bờ suối
Đợi quả ngô thơm
Bản vắng bình yên
Chiều đi lặng lẽ

Về mau bà nhé
Gùi bắp trên lưng
Mồ hôi ướt áo
Thơm cả hương rừng
Bà nhóm bếp lửa
Than hồng rực lên
Nướng quả ngô thơm
Thích ơi là thích

Quả này phần mẹ
Quả này phần cha
Quả này còn sữa
Dành riêng cho bà

Thơm cháu bà nựng:
Bé ngoan quá à!…
Rồi cười móm mém:
Còn răng đâu mà!..
Vẫn chiều bình lặng
Nhớ bà không thôi
Bếp than vẫn đỏ
Mùa ngô đâu rồi!…
.
LAU
.
Gầy như dáng mẹ
Lặng thầm giữa mưa sa và gió núi
Chút hoa trắng…
để cho gió thổi
Vẫn khắc khoải yêu…
cả khi đất khô cằn.
.
RƠI VÍA
.
Trong lễ buộc chỉ cổ tay
Thầy buộc cho con
sợi đen
sợi trắng
Giữ vía
Không mải mê chơi quên đ­ường về
Không giật mình mất vía.
Con lên rừng
Gặp cô gái Tày gội đầu bên suối
Cái khuy áo rơi…
Vía con cũng rơi rồi
Phép thầy không giữ nổi vía
Hay vía con không chịu nghe lời
Thầy ơi!
Con đi theo vía…
.
TIẾNG RAO
.
Tiếng rao ai lạc lõng
Hút cuối con phố dài
Giật mình ngỡ tiếng mẹ
Vẫn rao hàng sớm mai

Một gánh rau lệch vai
Vài trái ổi trái khế
Có khi hàng lại ế
Mẹ gánh về… heo may

Ký túc lá vàng bay
Chợt chạnh lòng nhớ mẹ
Cái dáng gầy lặng lẽ
Vẫn sớm hôm đi về
Ai mua hàng mẹ tôi
Bớt đồng hai đồng một
Người chê chua khen ngọt
Mẹ được bao lãi lời
Tiền học con hết rồi
Viết thư về hỏi mẹ
Có cái gì khe khẽ
Vỡ oà vào hư không

Mẹ ơi một chiều đông
Con chẳng còn mẹ nữa
Tiếng rao ai qua phố
Con ngóng theo tần ngần…
.
TRÊN CON ĐƯỜNG NÚI
.
Con cõng chữ về rừng
Mẹ gùi mùa vượt dốc
Bóng con xước nắng chiều
Bóng mẹ cong dấu hỏi
Con… một năm lên một lớp
Mẹ… bốn mùa tuột qua vai.
.

LÃNG ĐÃNG ỨC TRAI

Ơ hay! Đã già đâu
mà mái tóc cứ nhấp nhổm màu tươi màu héo
ngoài kia
lắc cắc lá non gieo nắng mới
Côn Sơn không nghe tiếng suối nẩy Ngu cầm…
ngả mình trên hòn đá triệu năm
Nguyễn Trãi từng nằm
hơi ấm Ức Trai truyền qua từng gân đá
sực nức mùi hoa cũ
hình như có người quẩy trăng vừa đi qua đây?
*
Ơ hay!
đã biết cỏ thời tươi mà hoa thường hay héo
cơn khát gió đời
cơn mơ đào tiên vườn Tây vừa trộm hái
miên man mai núi vàng ngập lối về
hồn mai đánh thức những cơn mê
miên thảo…
*
Bảo rằng:
thôi về đi mà dùng dằng sao chẳng quyết
am mây thức trắng đợi người
lòng tục còn đeo
lẵng nhẵng phù danh chưa cởi được?
Ơ hay!
*
Ngũ Nhạc sơn ôm dấu chân ai
trong mây tiếng nói cười bây giờ hoen mùi son phấn
cảnh tiên vương vãi mấy cây tùng
đâu hổ phách phục linh?
*
Nói gì thì nói
cười chi thì cười
Côn Sơn không Nguyễn Trãi
động Thanh Hư bày bán la liệt những nụ cười
đâu thực đâu hư ?…

Côn Sơn 3-2012

BỮA TIỆC MÁU NĂM 1442

Đầu Nguyễn Thị Lộ rơi xuống thảm cỏ xanh
Mái tóc dài như đám mây phủ đen mặt đất
Máu Lễ nghi học sĩ bay lên trời
Sáu trăm năm tím bầm oan khuất

Đao phủ vung đao chém xuống bình minh
Một ngày đau thương ngàn lời chua xót
Mảnh mây buồn lê thê rủ xuống cánh đồng
Sáu trăm năm nghẹn ngào tiếng nấc!

Cung khuyết nguy nga tội ác lẩn sau rèm
Cơm áo uốn cong ngòi bút người chép sử
Bữa tiệc máu kinh hoàng đau quá khứ
Đám bụi vàng hư ảo lấp thời gian

Đao phủ vung đao chém nát bình minh
Bữa tiệc máu ngàn đời vấy đen sử sách
Nghe thảng thốt bên trời tiếng hạc kêu thê thiết
Ai gột rửa oan khiên?
Ai vá víu nỗi đau này?

NGUYỄN TRÃI VỚI CHIỀU HÈ

Thế nào rồi chiều cũng qua đi
cũng sẽ qua đi
màu tịch dương trên mái lầu cô quạnh
và tiếng lao xao chợ cá vàng bên sông
nắng quái…

Cái mùi hương tàn úa ao sen cuối hè
cứ dấm dứt điều gì không chịu nói?
thạch lựu vãi lên trời màu yêu tươi rói
tán hòe sóng sánh từng đợt sóng xanh
tuôn chảy về chiều…
Ức Trai ngồi như núi dưới gốc hòe
vầng trán sóng cồn
chòm râu cựa quậy
mắt xanh nhìn xuyên vào sáu cõi
thân nhàn
vận nước chênh chao!…

Ai gẩy Ngu cầm văng vẳng phía ngàn cây
nghe vật vã dưới sương chiều yên ả
núi Chí Linh có mạch nguồn xô ra biển cả
tiếng thở dài như bão, lòa mây…

TUYẾT GIANG PHU TỬ

Lay phay mưa bụi sông quê
con đò thiu thiu bến vắng
cỏ xuân bùi ngùi xanh thắm
người xưa có hẹn quay về?

Ai nhớ thương hoài trong mộng tưởng
quán Trung Tân thông thốc gió chiều
đau đáu nỗi niềm Phu Tử (*)
mây trắng lều xưa gió trăng

Mấy kẻ đến sau đành nhỡ bước
“Một mai một cuốc một cần câu”…(**)
cá đâu, câu mãi đời trai vậy
chí nhớn hoài công chẳng được thời!

Thì giấu ưu phiền vào nghiên mực
thì giải tâm can mấy chén…cười
văn chương bốn cõi vang trời đất
thả một đôi dòng chếnh choáng chơi!

Tiên sinh cưỡi thuyền vào mây trắng
kìa bến Trung Tân khách vẫn chờ…

(*): Tôn hiệu Nguyễn Bỉnh Khiêm
(**): Ý thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm
Vĩnh Bảo 1998

ĐÂU ĐÂY TUỆ TĨNH

Chòm mây trắng quy y trước sân nhà ta
trời đất cũng hóa thiền

Hình xác đã nâu sồng
trí tâm ngọc ngà thông tuệ
cây cỏ vô tri thành Nam dược cứu người
độ thế ngàn đời Tuệ Tĩnh…

Giá như người xưa tài đức đủ sửa sang việc nước
Đại danh y đâu phải làm viên ngọc quý lưu vong
chôn mối hận u hoài nơi cửa son gác tía
bẻ tấm trà lam kỷ vật
tìm lấy bóng lấy hương
cố quốc người xưa khuất dạng
nắm xương tàn nức nở dưới cỏ lau:
“Ngày sau có ai về nước Nam qua đây
xin đem hài cốt tôi về với!”(*)

Khắc khoải tiếng ai dưới nấm mồ hoang
treo giữa trời Giang Nam
thổn thức hạt lệ tha hương
đau thắt đến bao giờ ?…

Giá như như con thuyền chúng sinh có bến có bờ
mây ở trên trời, cỏ cây dưới đất
người hãy là Người
chim muông hóa Phật
hoa lan hoa chỉ thơm hồn Khuất Nguyên ?

Chỉ có áng mây trời không biên cương
nỗi đau muôn thủa cõi người là có thật!
có nước, có nhà mà thiên tài hành khất
dầu dãi nỗi buồn gió sương

Ngày sau có ai về nước Nam qua đây
xin đem hài cốt tôi về với!
lưu lạc cô hồn cát bụi
tiếng kêu thương đứt ruột
nát trời xanh…

(*): lời khắc trên bia mộ Tuệ Tĩnh ở Giang Nam Trung Quốc
Năm 2002
V.B.L

ĐÊM QUỲNH HẢI
ĐỌC THƠ CHỮ HÁN NGUYỄN DU

Tráng sĩ bạch đầu bi hướng thiên
mối sầu vạn cổ
xưa nay vẫn là nỗi buồn muôn thủa kiếp người
ngửng đầu nhìn trời xanh
chỉ thấy mang mang mây trắng
cúi xuống đất nâu
cỏ cây buồn thương vấn vương màu tục lụy
ngàn nấm mồ hoang nhấp nhô như sóng
người đời nay
rồi ai cũng thành người xưa hết thảy
chết rồi chưa chắc đã được làm linh hồn tự do !…
Thiên đình, địa ngục và trần gian
đâu cũng có cường quyền
đâu đâu cũng Thượng Quan
kìa Mịch La chỉ còn là dòng sông nước mắt
thế gian gom lại chưa đầy một ly rượu khàn
chớp mắt trăm năm
phú quý lợi danh chẳng qua như đám mây nổi
muôn người trong thiên hạ
có ai ở ngoài mộng mị đâu? (*)

Thương thay cô gái gảy đàn đất Long Thành
nhan sắc tài hoa lụi tàn
ấm ức vút lên tiếng tơ xé ruột
một thân gầy yếu long đong giữa đám bụi trần
chỉ mơ được gọt đầu gửi hồn nơi rừng suối…

kẻ biết thương người, đã là người có đức nhân (**)
kẻ biết đau đời, đã là bậc hiền nhân
thương đời, lo đời, đau đời
ngổn ngang sâu sắc lẽ đời
ấy là bậc thánh nhân minh triết!
đêm Quỳnh Hải (***) thái bình
dưới vầng trăng thanh hiên cao khiết
thơ với người thiên cổ
hùng tâm sinh kế lưỡng mang nhiên…

(*): Ý thơ Nguyễn Du, bài “Dọc đường cảm hứng”
(**): Khổng Tử
(***): Quê vợ Nguyễn Du

ĐỀ YÊN TỬ SƠN HOA YÊN TỰ
của Nguyễn Trãi

Yên Sơn sơn thượng tối cao phong,
Tài ngũ canh sơ nhật chính hồng.
Vũ trụ nhãn cùng thương hải ngoại,
Tiếu đàm nhân tại bích vân trung.
Ủng môn ngọc sáo sâm thiên mẫu,
Quải thạch châu lưu lạc bán không.
Nhân miếu đường niên di tích tại,
Bạch hào quang lý đổ trùng đồng.

Dịch nghĩa:
ĐỀ CHÙA HOA YÊN NÚI YÊN TỬ

Trên núi Yên Tử ở chòm cao nhất,
Mới đầu canh năm mà mặt trời đã rực hồng.
Mắt nhìn vũ trụ ra tận ngoài biển xanh,
Người ta nói cười ở trong làn mây biếc.
Giáo ngọc (cây trúc) cắm ở cửa rậm rà nghìn mẫu,
Tua chân (nhũ đá) treo ở đá rủ xuống lưng chừng.
Vua Nhân Tông bấy giờ còn để dấu,
Trong ánh hào quang trông thấy rõ mắt đôi con ngươi.

Bài thơ này có lẽ Ức Trai viết khi đã về ở ẩn tại Côn Sơn, có dịp lên chơi núi này. Thể thất ngôn bát cú luật Đường truyền thống, phổ biến trong các bài thơ chữ Hán của ông. Côn Sơn cũng gần núi Yên Tử, thuộc huyện Đông triều, tỉnh Quảng Ninh bây giờ. Đời trần, Phạm Sư Mạnh đã làm thơ về núi này, cũng có ý đứng trên cao chót vót, mà phóng tầm mắt ra tận biển xanh. Tương truyền, Yên Kỳ Sinh tu luyện ở đấy, thành tiên, nên đặt tên là núi Yên Tử.
Hai câu đầu, khái quát về không gian rộng lớn, khi đứng trên chòm cao nhất của núi Yên Tử, ở thời điểm canh năm, chính xác là mới đầu canh năm. Mới mờ sáng thôi, đã nhìn thấy mặt trời rực hồng, đang nhú lên ở phía chân trời ngoài Đông hải. Như thế là tả cái rộng lớn, để nói độ cao chất ngất của núi Yên Tử, ở tầng khái quát.
Hai câu tiếp theo, tiếp tục tả độ cao của núi, cụ thể hơn. Đứng trên đỉnh Yên Tử, có thể phóng tầm mắt Nhìn vũ trụ ra tận biển xanh. Ở gần, có thể nghe tiếng cười nói trong làn mây biếc. Cũng tả độ cao của núi, nhưng có hơi ấm của con người trần tục, qua tiếng cười tiếng nói rì rầm lẫn trong sương khói ban mai. Thật là một câu thơ hay, vừa tả được độ cao, vừa có hơi thở cuộc sống, lại vừa như huyễn hặc màu tiên màu Phật!
Câu 5 và 6, tiếp tục tả thực. Đây là cảnh trước mắt, trực diện:
Trúc như giáo ngọc cắm ở cửa, rậm rà ngàn mẫu,
Nhũ ngọc treo ở đá rủ xuống lưng chừng.
Hai chi tiết, đều ở quan sát gần, gợi những liên tưởng đẹp. Nghìn mẫu trúc trùng trùng, như muôn nghìn ngọn giáo cắm khắp đó đây, gợi cái oai linh của chiến trận, cái hào khí của ngàn năm. Nhũ đá như ngọc châu, buông xuống lưng chừng, treo lơ lửng như sắp rơi sắp rụng, mà không thể rơi rụng. Đã không biết bao lâu rồi, cái mành nhũ hàng hàng châu ngọc, do bàn tay kỳ diệu của thiên nhiên tạo tác kia, cứ như là sắp rơi, mà chẳng chịu rơi, hay là như một sự rơi vờ vĩnh, đẹp lạ lùng.
Hai câu kết nói về một con người cụ thể, đó là Phật Hoàng Trần Nhân Tông, vị tổ thứ nhất của phật phái Trúc Lâm Yên Tử.
Nhân miếu đương niên di tích tại,
Bạch hào quang lý đổ trùng đồng.
Miếu thờ Trần Nhân Tông bây giờ còn lưu dấu tích người xưa. Trong ánh hào quang trông thấy rõ mắt đôi con ngươi. Tương truyền, vua Trần Nhân Tông có tướng lạ, mắt có hai con ngươi (trùng đồng). Ngài bỏ ngai vàng, lên Yên Tử tu thành Phật. Sách Phật nói, đức Phật có hào tướng sắc trắng ở giữa lông mày, phóng ra ánh vàng. Bạch hào quang lý đổ trùng đồng, ý nói Phật Hoàng Nhân Tông có ánh hào quang trắng ở lông mày toả ra, thấy rõ tròng mắt có hai con ngươi….
Thế là Hoa Yên tự toạ lạc trên đỉnh Yên Sơn cao chót vót. Đây là nơi tu luyện và bây giờ là nơi thờ tự vị Phật Hoàng nổi tiếng, tổ thứ nhất thiền Phái Trúc Lâm. Ngợi ca cảnh và cũng ca ngợi người tu thiền đắc đạo. Điểm nhấn của bài thơ là ở nhân vật Trần Nhân Tông, dấu xưa còn đó. Hình ảnh vị vua anh hùng từng chiến thắng quân Nguyên xâm lược, còn thể hiện trên tượng đá tạc hình người, đã tu thành Phật. Chi tiết về đôi mắt ngài có hai con ngươi, không chỉ là câu chuyện lạ về hình tướng. Trần Nhân Tông bỏ ngai vàng lên Yên Tử, tu thiền. Tuy nhiên, quan niệm của ngài về tu thiền rất khác. Theo ngài, Phật không ở đâu xa, ở chính trong lòng ta, ta là phật. Vậy nên, đôi mắt của Nhân Tông có hai con ngươi. Ngài lên Yên Tử ngồi tu luyện thành Phật, nhưng tâm ngài có lẽ chưa yên, nên phải dùng đôi mắt của mình để quan sát việc đời, để có thể quét ánh hào quang ra tới ngoài Đông Hải mà coi chừng bọn giặc ngoại xâm từ phương xa tới?
Thật là một câu chuyện trộn lẫn đời với Phật, vừa huyễn hoặc, vừa như tươi rói sắc đời, vị đời nhân văn đẹp đẽ. Đề chùa Hoa Yên là thơ tả cảnh chùa ở độ cao lẫn trong sương khói, nơi thờ Phật Hoàng Trần Nhân Tông. Một danh thắng và một danh nhân, như tạc vào nhau, hoà quyện vào nhau, tôn vinh nhau và cùng rực rỡ như ánh nắng ban mai, như ánh hào quang của tuệ nhãn vậy!

CAO CHU THẦN, VỚI CHÙM TỨ TUYỆT

Chu Thần Cao bá Quát (1808-1855) là nhà thơ sáng tác chủ yếu bằng chữ Hán. Nhiều thể loại, đặc sắc hơn cả có lẽ vẫn là thể ca (Các bài ca). Nhưng, những bài thơ bốn câu của thi nhân họ Cao, cũng là những viên ngọc long lanh, góp phần làm cho vườn thơ Cao Chu Thần thêm nhiều hương sắc. Chúng tôi giới thiệu và bình giải mấy bài, sáng tác trong những thời điểm khác nhau, để bạn đọc thưởng lãm.

TÀI MAI
Phiên âm:
Thí thương mai tử trịch sơn gian,
Nhất ác thanh tư ký bích loan.
Ký thủ lai thời xuân sắc hảo,
Dữ nhân cộng tác hoạ đồ khan.

Dịch nghĩa: TRỒNG MAI
Thử đem hạt mai ném lên trên núi,
Một nắm giống thanh tao gửi lên ngọn đá xanh.
Hãy nhớ lấy: Sau này, khi vẻ xuân tươi tốt,
Sẽ thành một bức tranh cho mọi người soi chung.

Dịch thơ:
Đầu non nắm hạt mai gieo,
Giống thanh gửi chốn núi đèo xanh tươi.
Nữa mai xuân điểm bầu trời,
Bức tranh tuyệt tác cho đời soi chung.
Hoàng Tạo
Đây là bài thơ có lẽ Cao Chu Thần viết khi còn trẻ, đang tràn đầy sinh lực tuổi thanh xuân và khát vọng cống hiến. Có thể là một cảnh trồng mai thật, nhưng cũng có thể chỉ là một lần trồng mai giả tưởng, để từ đó mà bộc bạch tâm tư thầm kín, đang trào dâng tươi thắm trong lòng thi nhân.
Thử đem một nắm hạt mai ném lên trên núi, chỉ mới kể về một thao tác có chủ định. Cũng có vẻ ngẫu hứng, tiện tay, chợt gặp thì làm. Một nắm hạt mai ném lên trên núi, có thể chẳng thấm tháp vào đâu, cũng là một việc đáng vui, rất nên làm.
Câu thứ hai, thể hiện rõ hơn ý tưởng và ý nghĩa của việc trồng mai trên núi:
Một nắm giống thanh tao gửi lên ngọn đá xanh (Nhất ác thanh tư ký bích loan). Một nắm hạt mai là cụ thể, hữu hình. Nhưng Một nắm giống thanh tao thì sự vật đã chuyển hoá rồi, từ Lượng sang Chất, từ hữu thể sang vô hình, khẳng định giá trị của vật chất, nâng cao tầm ý nghĩa của vật chất, của thao tác trồng mai. Ý thơ còn được nâng cấp lên hơn nữa, ở ý tưởng Một nắm giống thanh tao gửi lên ngọn đá xanh (Ký bích loan) kia. Một nắm giống thanh tao, chính là phạm trù của cái đẹp, được “Ký” (gửi gắm) lên ngọn đá xanh (bích loan), cũng lại là phạm trù của cái đẹp, tương xứng, cao vời tinh khiết. Quả là một ý tưởng tràn đầy tinh thần tôn giáo, thánh thiện và nhân văn, cũng chính là một biểu hiện tinh tế của tâm hồn thi sĩ họ Cao.
Ký thủ lai thời xuân sắc hảo
Dữ nhân cộng tác hoạ đồ khan!
(Nữa mai xuân điểm bầu trời / Bức tranh tuyệt tác cho đời soi cung)!
Đấy là hai câu thơ kết bài, đồng thời cũng gói trọn tứ thơ. Hãy nhớ lấy (Ký thủ), sau này (lai thời) khi vẻ xuân tươi tốt (xuân sắc hảo), đã thấy có ý khẳng định, tin tưởng chắc chắn, rằng rồi đây những hạt giống thanh tao đã tung lên ngọn đá xanh, nhất định sẽ nở một rừng mai rực rỡ, chẳng phải cho riêng ai, mà thành Bức tranh tuyệt tác cho đời soi chung!
Bài thơ bốn câu, mà tình ý mênh mang, trong trẻo và sâu xa, thể hiện tầm vóc một hồn thơ lớn, cao khiết, tràn đầy tinh thần nhân văn đẹp đẽ. Phải chăng, ở đây, Cao cũng kín đáo gửi gắm niềm tin của mình vào tương lai rực rỡ, đồng thời tự tin, khẳng định giá trị của tài năng mình, như rừng mai tràn đầy xuân sắc kia, sẽ giành để dâng hiến cho đời!

DỤC BÀN THẠCH KÍNH
Phiên âm:
Triêu đăng Hoành Sơn lập,
Mộ há Bàn kính dục.
Huề thủ lưỡng phiến thạch,
Giang sơn bất dinh cúc.
Dịch nghĩa: TẮM Ở KHE BÀN THẠCH
Sớm lên đứng trên núi Hoành Sơn,
Chiều xuống tắm ở dòng khe Bàn Thạch.
Nhặt lấy mỗi nơi một viên đá,
Cả non sông không đầy một vốc tay!

Dịch thơ:
Sáng lên Hoành Sơn trông,
Chiều xuống Bàn Thạch tắm.
Nhặt hòn đá mỗi nơi,
Núi sông không đầy nắm.
Hoá Dân
Chưa rõ bài thơ được Cao Chu Thần sáng tác vào thời điểm cụ thể nào, trên đường vào Nam hay ra Bắc. Nhưng địa điểm sáng tác thì rõ rồi, Cao viết khi đang nghỉ ở Hoành Sơn, nơi kẻ sĩ Bắc Hà họ Cao đã mấy lần qua lại, và cũng đã có một số bài thơ hay về dãy núi Hoành Sơn kỳ vĩ này. Bài thơ ngũ ngôn, tứ tuyệt. Hai câu đầu bình thường, chỉ mới kể sự việc, để dẫn vào hai câu sau, tập trung nhất ý tưởng chủ đề.
Buổi sáng lên núi Hoành Sơn, buổi chiều xuống tắm ở khe Bàn Thạch. Lên núi ngắm trời bể nước non hùng vĩ, vào buổi sáng, tương ứng đối lập với buổi chiều, xuống núi, tắm ở khe suối Bàn Thạch. Chắc là một khe đá có nhiều tảng đá to đẹp, bằng phẳng, nên mới có cái tên rất gợi: Bàn Thạch. Dòng nước từ trong núi, tinh khiết chảy ra, tạo thành một chỗ tiện ích cho việc tắm táp. Thế thôi! Nhưng mà không chỉ có “tắm chay” rồi đi tiếp trên đường lữ hành. Với thi nhân khác thường họ Cao, thì khác.
Nhặt lấy mỗi nơi một viên đá
Cả non sông không đầy một vốc tay!
Như thế là ý thơ đã từ cụ thể (Nhặt mỗi nơi một viên đá), chuyển hoá sang một khái niệm trừu tượng, khái quát, rộng lớn (Cả non sông). Nhưng mà Cả non sông không đầy một vốc tay, thì ý thơ bỗng vụt lớn thành khổng lồ, và bàn tay đã là của người khổng lồ, mang tầm vóc vũ trụ. Tầm vóc tư tưởng cũng vì thế mà trở thành kỳ vĩ!

MỘ KIỀU QUY NỮ
Phiên âm:
Tư lường hàn khổ vị đương ki,
Khang ngột như châu khước điểu y.
Phong lộ quá kiều hồn bất ác,
Ỷ môn ưng hữu vọng nùng quy.

Dịch nghĩa: CÔ GÁI TỪ TRÊN CẦU TRỞ VỀ LÚC BUỔI TỐI
Ngẫm nghĩ rét khổ chưa bằng đói khổ,
Tấm cám đắt như ngọc, đành phải cầm cố áo mà mua.
Trong sương gió, cứ thản nhiên qua cầu không biết rét,
Vì nghĩ rằng ở nhà có người đang tựa cửa mong mình về.

Dịch thơ:
Rét so với đói vẫn còn thua
Cám đắt hơn vàng, cố áo mua.
Sương gió qua cầu không biết rét,
Tưởng người tựa cửa nóng lòng chờ.
Nguyễn Văn Tú

Cao Bá Quát có một số bài thơ viết về những cảnh ngộ khác nhau của cuộc sống vô cùng khổ sở nơi thôn cùng xóm vắng. Ông ghi lại hình ảnh người ăn xin khi gặp ở Quảng Trị. Ông phản ánh thái độ sợ hãi và bất mãn của nhân dân khi nghe tin sai nha về bắt lính, trong lúc dân tình đang thất vọng về chế độ thuế khoá nặng nề của triều Nguyễn lúc bấy giờ. Những nhốn nháo bất an của dân tình khi phát chẩn. Nhìn mưa (Đối vũ), ông kêu lên, chất vấn trời xanh, rằng Mặt trời đỏ lẩn đi đằng nào / Để dân đen than thở mãi? Một chi tiết trong bức tranh hiện thực tối tăm ấy, chính là hình ảnh cô gái trên cầu phải cầm cố chiếc áo, lấy tiền mua gạo, mà ý nghĩa phê phán giai cấp thống trị ẩn sau vẻ đẹp nhân văn, của tình thương đồng loại.
Ngẫm nghĩ rét khổ chưa bằng đói khổ,
Tấm cám đắt như ngọc, đành phải cầm cố áo mà mua.
(Tư lường hàn khổ vị đương ki / Khang ngột như châu khước điển y)
Ai ngẫm nghĩ? Cô gái hay tác giả bài thơ này? Nhưng trước hết phải là nhân vật trung tâm, cô gái. Một cô gái nông thôn ngoại thành, hay là cô gái nơi thành thị? Không rõ, nhưng có một điều ta biết rằng đây không phải là cô gái nhà nghèo. Đơn giản vì đã nghèo hèn thì làm sao có áo đẹp, áo quý mà đem cầm cố? Ai mua chiếc áo rách của nhà nghèo? Vậy nên, cô gái không thể là cô gái nghèo kiết xác, nhưng đang cùng khốn vì hiện nay Tấm cám đắt như ngọc. Mất mùa, nên thóc cao gạo kém, “gạo châu củi quế” ngay cả những gia đình vào loại “thường thường bậc trung”, giờ đây cũng phải lao đao vì đói. Bán áo đi, đành là rét buốt, đã là khổ sở vô cùng, nhưng trong bụng không có cơm có cháo, thì chết dần là cái chắc! bởi vậy, ngẫm rằng Rét khổ chưa bằng đối khổ, nên cô gái đành phải cầm cố chiếc áo mà mua gạo. Có cái ăn để tồn tại, còn rét thì đành cam chịu mà thôi!
Hai câu kết, tác giả tả tâm trạng cô gái khi mua được gạo:
Trong sương gió, cứ thản nhiên qua cầu không biết rét,
Vì nghĩ rằng có người đang tựa cửa mong mình về.
(Phong lộ quá kiều hồn bất ác / Ỷ môn ưng hữu vọng nùng quy)
Cầm cố chiếc áo rồi, phong phanh vội vã qua cầu về nhà, vì cô biết rằng ở nhà đang có người trông ngóng đợi cô về, nên niềm vui đã choán hết tâm trí. Cô gái hình như quên hết ngoại cảnh, quên hết cái rét cắt da, bất chấp cả sương gió, bởi trong lòng cô đang có ngọn lửa yêu thương sưởi ấm trái tim mình. Chỉ bằng vài nét tiêu biểu, có vẻ khách quan, tác giả đã dựng lên chân dung một người phụ nữ đáng yêu biết mấy. Không tả kỹ hình dung, nhưng tâm hồn thánh thiện của cô gái thì hiện lên nồng ấm, khiến ta xúc động.
Cao Bá Quát có mấy năm bị thải hồi về quê, ở ngôi nhà do vợ ông tiếp quản từ cha mẹ vợ, gần hồ Trúc Bạch. Đó là những tháng ngày Cao sống trong đói khổ và bệnh tật triền miên, có khi đái ra máu. Bạn quý đến thăm, chào từ biệt để đi mhậm chức ở xa, cũng không có tiền mua chút rượu tiễn bạn. Phải chăng, có bóng dáng người vợ hiền thảo của ông trong bài thơ này? Tôi ngờ rằng Cao viết bài “cô gái từ trên cầu trở về lúc chiều tối”, trong thời điểm bi đát của Cao, và về hoàn cảnh của chính mình? Không có lời bình luận, nhưng bản thân hiện thực kia, đã hàm chứa sâu xa những lời bình nghiêm túc!

BẠC VÃN TUÝ QUY
Phiên âm:
Minh đính quy lai bất dụng phù,
Nhất giang yên trúc chính mô phù.
Nam nam tự dữ liên hoa thuyết,
Khả đắc hồng như tửu diện vô?

Dịch nghĩa: CHIỀU TÀ, SAY TRỞ VỀ
Say mềm, đi về không cần người đỡ,
Cả một dải sông mịt mờ những khói cùng tre.
Lầm rầm sẽ hỏi bông hoa sen:
Có đỏ được bằng mặt rượu của ta không?

Dịch thơ:
Chếnh choáng say về không đợi dắt,
Mịt mùng khói trúc một dòng sông.
Rì rầm ghé tới hoa sen hỏi:
“Hoa có hồng như mặt rượu không?”
Nguyễn Văn Bách
Căn cứ vào nội dung và nhất là một vài thi liệu quen thuộc, có thể đoán định Cao Bá Quát viết bài Bạc vãn tuý quy ở Hà Nội, khi ông có khoảng bốn năm bị thải hồi, nằm khàn như con hạc ốm. Thời gian này, Cao sáng tác nhiều, thi thoảng giao lưu gặp gỡ một số bạn bè thân, như tiến sĩ Vũ Tông Phan, tiến sĩ Nguyễn Văn Lý, Phương Đình Nguyễn Văn Siêu…và đương nhiên, thi thoảng lại có những cuộc rượu, với bạn bè, và cả với quan hệ quê hương, gia đình nội ngoại. Ấy cũng là lẽ thường, huống hồ, Cao vẫn là một “Cụ Cử” được nhân dân kính trọng.
Chắc là đi dự tiệc về, uống say, gọi là say mềm, nhưng thực ra cũng chỉ mới là say “chếnh choáng” thôi, nên mới Không cần người đỡ,(bất dụng phù) mà liêu xiêu tự đi về. Đường về, cũng không biết bao xa, nhưng chắc chắn là thi nhân đi bộ. Có lẽ nơi có tiệc tùng do người ta mời, cũng quanh quất đoạn Yên Phụ, bên bờ sông Hồng, ngày ấy còn bát ngát tre pheo, chính là cái luỹ tre bên bờ sông Lô (Một tên khác của sông Hồng) trong thơ Đoàn Nguyễn Tuấn (Luỹ tre thành Đại La)? Chếnh choáng hơi men, cũng còn có thể ngẩng đầu quan sát xung quanh, chỉ thấy Mịt mùng những khói cùng tre. Đang là mùa hạ, hoặc là cuối hạ đầu thu, nên hồ Tây vẫn còn hoa sen nở. Khách say Lầm rầm hỏi khẽ bông hoa sen: Có đỏ được bằng mặt rượu của ta không?
Vậy là hai câu sau, kết thúc bài thơ, mới tỏ cái chếnh choáng của thi nhân, nửa say nửa tỉnh. Hỏi hoa sen đang nở hồng rực rỡ, hỏi khẽ thôi, lầm rầm thôi, như thể ta với hoa vốn đã là tri kỷ từ lâu rồi, biết nhau từ lâu rồi. Rằng hoa sen đỏ đẹp đẽ nhường kia, liệu có đỏ bằng mặt ta đang đỏ vì rượu không? Như thế là mặt hoa mặt rượu tương giao xuân sắc, cũng đều là rực rỡ sáng láng một vùng trời! Quả là một ý thơ lạ, sâu sắc và gợi nhiều thi vị.
Chu Thần Cao Bá Quát còn có một bài thơ đùa ghẹo hoa hồng, cũng là say trên đường về nhà, rất đặc sắc. Một hồn thơ trong trẻo, nặng trĩu tình đời, tài hoa hiếm thấy, khiến người đời tôn vinh ông vào bậc thánh thơ, cũng không lấy gì làm lạ!

Hà Nội –Thu 2011

Nhà văn Ngọc Bái (bên phải) và nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên

Tối ngày 12/5/2012 tại Trung tâm giao lưu văn hóa Đông Tây, 11A Trần Quý Kiên, Cầu Giấy, Hà Nội đã tổ chức giới thiệu tiểu thuyết mới: “Ngang trởi mây đỏ” của nhà văn Ngọc Bái do Nhà xuất bản Dân Trí ấn hành. Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên dẫn chương trình.
Cuốn tiểu thuyết ngay từ khi ấn hành đã thu hút được sự chú ý của dư luận trong và ngoài nước, bởi vậy nhiều nhà văn, nhà phê bình và bạn văn của nhà văn Ngọc Bái đã đến dự, đồng thời phát biểu những cảm nghĩ bước đầu về cuốn tiểu thuyết vừa ra mắt của ông. Đoàn văn nghệ sĩ Yên Bái có nhà văn Thế Sinh, nhà thơ Hoàng Hạnh và nhà sưu tầm nghiên cứu văn hóa dân gian Trần Vân Hạc. Nhà thơ Nguyễn Ngọc Tung, Nguyễn Cảnh Tuấn… từ Vĩnh Phúc quê hương Nguyễn Thái Học cũng có mặt. Nhiều nhà văn nhà thơ như: Ba Tỉnh, Hoàng Thế Sinh, Văn Giá, Đặng Thanh Hương, Nguyễn Ngọc Tung, Bằng Việt… đã phát biểu và cảm ơn nhà văn Ngọc Bái đã dựng lại cuộc khởi nghĩa và chân dung Nguyễn Thái Học một cách chân thực và sinh động.
Nhà văn Ngọc Bái, nguyên Giám đốc Sở VH-TT Yên Bái, từng đắm đuối và ấp ủ ý tưởng tiểu thuyết về nhân vật lịch sử Nguyễn Thái Học từ hàng chục năm nay. Lúc đương nhiệm, ông cũng là người chủ trì công trình xây dựng vườn hoa mang tên Nguyễn Thái Học ngay tại tỉnh Yên Bái. Trước khi hoàn thành tiểu thuyết “Ngang trời mây đỏ”, nhà văn Ngọc Bái đã ra mắt trường ca “Lời cất lên từ đất”. Tiểu thuyết Ngang trời mây đỏ của nhà văn Ngọc Bái viết về cuộc khởi nghĩa Yên Bái do lãnh tụ Quốc dân Đảng Nguyễn Thái Học cầm đầu. Cuộc khởi nghĩa này đã bị dập tắt và lãnh tụ Nguyễn Thái Học đã bị chém đầu… Điều làm nên thành công của cuốn tiểu thuyết là nhà văn Ngọc Bái không tái hiện lịch sử một cách khô khan, mà khắc họa tinh thần yêu nước của những nhà Ái quốc. Trước máy chém của thực dân Pháp lần lượt từng người, từng người vẫn hô lớn: Việt Nam vạn tuế! rồi nhận lấy cái chết thanh thản trước hừng đông… Tiểu thuyết “Ngang trời mây đỏ” là lời nói tri ân đối với những người hy sinh vì đại nghĩa của dân tộc.
Xin chúc mừng nhà văn Ngọc Bái và  trân trọng giới thiệu với bạn đọc tiểu thuyết mới của ông .

(Nhà văn Hoàng Thế Sinh (áo nâu) phát biểu tại hội thảo)

Hà Nội 13.5.2012