Số phận

Tản Luận của Đàm Lan

HOÀN CẢNH + CÁ TÍNH + NGẪU DUYÊN = SỐ PHẬN

Nếu chỉ là một công thức đơn thuần như thế, hẳn chưa đủ độ thuyết phục, vậy nên xin phép có những kiến giải như  sau :

1 – HOÀN CẢNH

-         Tại sao tôi không đẹp như nguời ấy ? Tại sao tôi không giàu như người kia ? Tại sao tôi không khoẻ như người nọ ? Tại sao tôi không có những khả năng và điều kiện như người khác ? Tại sao tôi thuộc giới tính…? Tại sao tôi lại sinh ra trong một… ? Tại sao…Tại sao…

-         Những câu hỏi tại sao này, sẽ khiến bạn lần ra đầu mối của vấn đề.

Đầu tiên là Đấng sinh thành ra bạn. Họ là những người cha, người mẹ như thế nào ? Hiền lành đức độ hay bạc ác vô lương ? Là một quan chức thành đạt hay một nông phu chất phác ? Bạn có nhận được sự chăm sóc của cả cha lẫn mẹ ? Phương pháp dưỡng dục đối với bạn ? yêu chìu hay nghiêm khắc ? Tình trạng kinh tế gia đình ? Nghèo, giàu, trung bình? Bạn là con thứ mấy ? Trưởng, thứ hay út ? Bạn mang giới tính nào ? Nam, nữ, hoặc giới tính thứ ba ? Bạn có một thể trạng ra sao ? Đẹp hay xấu? Lành lặn hay khuyết tật ? Mạnh khoẻ hay ốm yếu ? khả năng đặc biệt và sở thích của bạn ? Còn nữa. Đó là bối cảnh xã hội, đất nước, thậm chí là khu vực nơi bạn ra đời. Là nơi hoà bình hay chiến tranh ? màu mỡ hay khô cằn ? thành thị hay nông thôn ? Dân chất, tập quán, văn hoá, thể chế, sắc tộc, tôn giáo ? Tất cả những yếu tố này được gộp chung vào hai từ “HOÀN CẢNH”.

2 – CÁ TÍNH

-         Trong trường hợp này, CÁ TÍNH bao gồm cả ba thành phần : Bản chất, bản tính, bản ngã. Cụ thể hơn là : Bạn luơng thiện hay giảo hoạt ? hiền lành hay hung ác ? xông xáo hay thụ động ? thông minh hay chậm hiểu ? mạnh mẽ hay yếu đuối ? trầm tĩnh hay sôi nổi ? bộc trực hay kín đáo ? tha nhân hay vị kỷ ? Quan điểm sống : với bạn, điều gì là quan trọng nhất ? Tiền bạc, danh vọng, lý tưởng, quyền lực, tình cảm ?

Tất cả các yếu tố trên bạn đều KHÔNG HỀ ĐƯỢC CHỌN LỰA. Mà đã có một sự xếp đặt rất mặc nhiên.

Có ai trước khi ra đời mà được hỏi “Muốn sinh ra trong một hiện trạng thế nào ?” Không một ai. Mỗi người được sinh ra từ một dây chuyền sự sống, từ một bản năng tự nhiên của tạo hoá. Và mặc nhiên phải chấp nhận tất cả những hiện hữu liên quan đến bản thân, chịu sự chi phối và dẫn dắt của ngoại cảnh và từ chính bản thể mình. Và đó là điểm khởi đầu của “Số Phận”.

Nhưng Số Phận không phải là sự mặc định một hiện trạng. Không phải chỉ là một con đường thẳng tắp, mà nó cũng năm cua bảy quẹo. Một lộ trình xuyên suốt cả một cuộc đời thông qua những yếu tố tự nhiên đã có sẵn.

Ví dụ : Nếu bạn sinh ra trong một hoàn cảnh khó khăn, nghèo khổ, hoặc bệnh tật. Nhưng bạn có một cá tính mạnh mẽ, một ý chí phấn đấu, một nghị lực chinh phục, bạn được sự dưỡng dục, thử thách của một động lực can đảm và hướng thượng, thì dứt khoát bạn sẽ có những chuyển biến tích cực và phát triển đời sống. Nhưng nếu bạn ươn hèn, nhu nhược, lười nhác, thiếu tự tin, bản lĩnh, rõ ràng sẽ không thể thay đổi được hoàn cảnh sống, và trên đường đời sẽ gặp rất nhiều gian nan trở ngại.

Còn nếu bạn sinh ra trong một gia đình giàu có, một hình thể đẹp đẽ, với một sự chăm sóc ưu đãi trên mức cần thiết, với một phương pháp giáo dục yêu chìu, hẳn bạn sẽ dễ nảy sinh tính ỷ lại, ù lì, ngại khó, sợ khổ, thì rồi sẽ đến một lúc bạn là nạn nhân của chính mình.

Cũng có một số người, tuy được sinh ra trong một cái nôi nhung lụa, được trải sẵn một con đường êm ả, nhưng bản tính thích tự lập, thích khám phá chinh phục, cộng một khả năng đặc biệt nào đó và tính chịu đựng, kiên nhẫn, thì con đường người này đi sẽ nhiều gập ghềnh gian nan, nhưng thành quả cuối cùng thì rất đáng tự hào. Cái khả năng đặc biệt của mỗi người mỗi khác, còn gọi là năng khiếu hay thiên tư. Nó như một tấm vé qua cửa, nếu bạn đưa được nó vào đúng nơi đúng chốn, nó sẽ giúp bạn gõ những cánh cửa thành công, còn nếu vì bất kỳ một lý do nào đó, nó bị lạc, thì coi như bạn lên nhầm tàu, bạn sẽ không đến được nơi bạn muốn đến. Có người khi biết mình  lên nhầm tàu thì tìm cách quay lại, nhưng có người lỡ trớn hoặc không thể quay lại thì rẽ luôn sang hướng khác. Nhầm hay đúng đều là một cuộc dẫn bạn bước tiếp trên lộ trình của Số Phận.

Tất cả những gì bạn gặp trên đường đời, từ to tát đến nhỏ nhặt, từ hay đến dở, từ may đến rủi, từ bàng quan đến chủ động, cả những người thân sơ đến từ tất cả các mối quan hệ, bạn bè, đồng nghiệp, hàng xóm và cả kẻ thù, đều đóng một vai trò đậm nhạt nào đấy trong cuộc hành trình của bạn. Tất cả những đậm nhạt này gọi là “NGẪU DUYÊN”. Luôn có những đến đi không nằm trong sự quyền khiến của bạn, nhưng lại trực tiếp và gián tiếp tác động cụ thể đến đời sống của bạn. Ta hay gọi nó là “Cái đẩy của định mệnh. Bàn tay của định mệnh. Bước chân của định mệnh.” Cuộc sống luôn là sự dịch chuyển, ngày hôm nay không phải là hôm qua, và ngày mai lại càng không phải là hôm nay. Nhưng gì ta có hôm nay, chưa chắc ngày mai đã còn. Và những gì hôm nay ta chưa đạt được, rất có thể một ngày không xa nó sẽ ở trong tầm tay. Vì thế mà phải thừa nhận rằng có một thứ quyền năng chi phối và điều khiến trong vận mệnh mỗi người. Có phải, ta luôn thấy có những người ngẫu nhiên gặp một cơ hội tốt, một vận may, có thể làm thay đổi tất cả những gì trước đó. Hoặc bỗng dưng gặp chuyện xui rủi, tai nạn, mất mát, cũng làm thay đổi hay xáo trộn đời sống của họ. Nhưng đây không phải là một sự duy tâm thiếu căn cứ, mà một phần của những cơ hội hay xui rủi đó đã nằm trong chính bản thể của bạn. Bởi bạn có cầt công tìm tòi, có dốc công chinh phục, thì khả năng của vận may và cơ hội mới có đường để đến. Còn nếu chỉ ngồi một chỗ mà chờ, chắc chắn sẽ không có cánh cửa nào mở ra với bạn cả.

Nhưng không phải mọi sự cố gắng dều có kết quả tốt như mong đợi, mà đã có rất nhiều người, suốt đời tham công tiếc việc, vất vả sớm hôm, nhưng vẫn chỉ dừng lại ở một mức độ nào đó.Hoặc cũng có nhiều người khi còn gập ghềnh chìm nổi, thì mạnh khoẻ, khi tạm gọi là đạt được một chút gì đó thì quay ra ốm đau và tắt nghỉ, dó coi như là dọn đường cho người khác đi. Rồi cũng có một số người, đi đến đâu, mọi sự suôn sẻ đến đó, công sức không phải bỏ ra nhiều, nhưng hiệu quả thì khá cao, đây gọi là được dọn sẵn đường cho đi. Còn một thành phần khác thì tự dọn dường cho mình đi, họ không nhận được sự trợ giúp nào cả, chỉ từ bản thân cụ thể hoá những ước muốn với tất cả khả năng, nhưng cốt lõi vẫn là họ tự biết khả năng của chính mình và hiểu được mình cần phải làm thế nào cho có kết quả. Tuy nhiên, họ vẫn nhận được một chút vận may tối thiểu để có thể làm nên chuyện. Những điều này, cũng thuộc về Ngẫu Duyên. Đái khái, những gì tự đến khi ta không mong, không tìm, nó như một mũi tên chỉ đường. Hãy tạm hình dung, đường đời là một con đường rậm rạp, mà mỗi người chỉ có thể bước tới chứ không thể quay lui. Và trên bước đường đó, nhiều khi ta thấy mình đi vào ngõ hẹp, khe núi hay bờ vực, hang sâu, ta đang không biết nên đi tiếp thế nào, bỗng xuất hiện một dấu hiệu vẫy gọi, lập tức ta sẽ bước theo dấu hiệu đó. Và lại tiếp tục mở ra những lối khác. Điều này có thể chứng minh từ con người cụ thể, ví như một kẻ chuyên cướp bóc hại người, bỗng một ngày gặp một chân tâm ngộ đạo, như đang giữa hang sâu mà thấy một luồng sáng, tỉnh thức được lỗi lầm, và trở về hoàn lương. Hoặc như một người đang cơn bệnh hiểm nghèo, sống chết trong gang tấc, bỗng được mách bảo một phương thuốc hiệu nghiệm, thế là qua được cơn bệnh. Hay một người đang túng quẫn nghèo khó, bỗng gặp được sự trợ giúp đúng lúc, nhưng nếu sự trợ giúp này không được cộng hợp với một khả năng và sự cố gắng, cùng ý chí vận dụng và ý thức nội tại, thì vẫn không thể mang lại một hiệu quả tích cực lâu dài. Tất cả mọi người trong suốt cuộc hành trình của mình, đều có thể gặp nhiều mũi tên chỉ đường như thế.

Chính từ những mũi tên chỉ đường này, mà không nên có cụm từ “Vượt lên số phận”. Bởi thực tế, Số Phận là sự bao gồm tất cả những tương quan và vận hành. Những gương nghèo vuợt khó, những gương khuyết tật làm nên thành quả, tất nhiên được xã hội ghi nhận và tôn vinh để làm đông lực kích thích cho những người đồng cảnh khác. Nhưng bản chất vấn đề là từ chính những yếu tố then chốt đã được lập trình sẵn trong mỗi con người. Không dưng mà có cặp từ “Thân-Phận”. Rõ ràng tất tật những gì liên quan đến Thân là làm nên Phận. Là sự cộng hợp của nội tại và ngoại quan mà thành, “giang sơn dễ đổi, bản tính khó dời”, là một minh chứng tốt nhất cho sự lập trình của Số Phận. Ta vẫn thấy, có những người có những hành vi, thái độ không hay lắm, cho dù có nhận được bao sự góp ý, rèn cặp, vẫn không thay đổi được. Và chính từ cái gọi là “Tam bản” như đã nói ở phần đầu, mà mỗi người nhận được những vui buồn, hay dở, được mất, thành bại khác nhau. Bạn thử ngẫm mà xem, người có tính bảo thủ, cố chấp, nhỏ nhen, đố kỵ khác hẳn người khoáng hoạt, đại lượng, vị nhân. Hoặc người hiền lành lương thiện cũng rất khác người nham hiểm, giảo hoạt. Những gì từ cá nhân bạn khi tương tác với các yếu tố xã hội sẽ tạo ra những thuận nghịch. Không dưng mà có câu “Người sinh nhầm thời”, hay “gặp thời lên như diều gặp gió”. Ví dụ, người có tư tưởng đổi mới, có những ý tưởng cách tân táo bạo, nhưng bối cảnh xã hội anh ta đang sống, không những không cho phép mà còn bài bác, thậm chí khống chế, ép bức. Thì rõ ràng, anh ta không thể có những đạt như ý được. Nhưng nếu ngược lại thì mọi chuyện hoàn toàn khác hẳn.

Những kiến giải trên có thể chưa đầy đủ, nhưng chắc cũng đã phần nào khái quát được tính chất của một vấn đề. Số Phận là gì ? nguồn cơn và diễn tiến. Và thật rõ một logich rằng “Nếu không thế này thì đã không thế kia.”