Sóng

Hiền Vân

Tự bao giờ sóng đã  ào ạt mênh mang, lúc cuồn cuộn trào dâng, khi thì thầm êm dịu. Sóng sinh ra từ sông từ biển, từ mênh mông sâu thẳm, nên tuy có vòng đời ngắn ngủi, mới sinh ra đã trăn trở bạc đầu như mang nỗi đau đời truyền kiếp đã làm xao lòng và rung động trái tim đa tình của bao tao nhân mặc khách và gợi niềm thi hứng. Từ lúc nào sóng đã hiện hữu trong thơ, dạt dào bất tận.

Sóng nước hữu hình, sóng lòng khởi nguồn từ những khoảng khắc đặc biệt trong đời người, mà nhiều khi chỉ hình tượng sóng mới diễn tả được cái vô hình trong ta trở thành cái hữu hình. Sóng nước hữu hạn, sóng lòng được nuôi dưỡng bởi những rung động sâu thẳm, và huyền bí nên sống mãi với thời gian. Các nghệ sĩ thỏa sức sáng tạo nên muôn ngọn sóng với nhiều dạng, nhiều cấp độ. Song chỉ có tình yêu với những mạch nguồn và rung động thánh thiện, còn mãi với thời gian mới là nguồn đề tài và cảm hứng bất tận cho các thi nhân sáng tạo nên muôn ngọn sóng.

Đây chàng Kim trong truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du, cảm mến trước tài sắc vẹn toàn của Thúy Kiều, khó sao khi kìm nén được lửa lòng:

Sóng tình dường đã xiêu xiêu

Nghe trong âu yếm có chiều lả lơi

Ôi! Sóng tình. Thực mà như mơ khi cảm nhận được những rung động lạ lẫm, sâu xa, ngọt ngào, tinh tế cuồn cuồn trào dâng, để rồi trong một phút xao lòng, như chú ngựa bất kham chực bứt cương tung vó.

Con sóng ngày đêm bền bỉ xô bờ được thổi vào hơi thở của tình yêu, bỗng hóa tâm hồn sống động:

Con sóng dưới lòng sâu

Con sóng trên mặt nước

Ôi con sóng nhớ bờ

Ngàn năm không ngủ được

(Sóng – Xuân Quỳnh)

Nỗi nhớ cồn cào cháy bỏng ấy chính là nỗi nhớ người thương, để rồi tác giả cứ ước ao một sự hóa thân. Sự hóa thân ấy mặc dù không thể thành hiện thực, nhưng trĩu nặng niềm tin, khát khao mãnh liệt vào tình yêu chung thủy.

Làm sao được tan ra

Thành trăm con sóng nhỏ

Giữa biển lớn tình yêu

Để ngàn năm còn vỗ

(Sóng – Xuân Quỳnh)

Trái tim người phụ nữ đang yêu, được yêu và yêu hết mình một cách trong sáng, cao đẹp và kì diệu biết bao, vẻ đẹp thuần khiết như ánh ban mai ấy lại tỏa ra từ hình tượng sóng:

Anh xin làm sóng biếc

Hôn mãi cát vàng em

Hôn thất khẽ thật êm

Hôn êm đềm  mãi mãi

(Biển – Xuân Diệu)

Đôi khi trong những khoảng khắc đặc biệt, sóng lòng và con sóng ngoài đời hòa hợp tương giao, cảnh với tình giao hòa đồng điệu:

Biết không cô hỡi biết không

Chèo cô còn quẫy sóng lòng còn xao

(Đẹp và Thơ – Nam Trân)

Có lúc với sự nhạy cảm của mình, nhà thơ diễn tả được cả những gợn sóng mơ hồ thoáng xao động trong mắt người thương:

Chút xôn xao trong hàng cây nắng nhỏ

Giọt nước tròn rung rinh trong lá sen

Cả gợn sóng mơ hồ trong ánh mắt riêng em

(Thơ tình ngày biển động – Bằng Việt)

Và không chỉ biển khơi, hồ nhỏ tưởng chừng như tù hãm kia cũng trở thành không gian nghệ thuật để  A La mac tin (Pháp) hồi tưởng mối tình đầu dịu ngọt với Giuyli Sac lơ yêu dấu:

Chợt những âm thanh xa lạ với trần gian

Vang vọng lại từ bến bờ mê ảo

Sóng im lặng nghe giọng nàng yêu dấu

Tình yêu trào dâng, nhà thơ thả hồn sáng tạo nên những ngọn sóng tuyệt vời, với trường liên tưởng độc đáo:

Trong bao làn sóng rì rầm

Sóng cây sóng biển sóng xanh rét trời

Ta chỉ lựa một làn thôi

Ấy là làn sóng thân người em đây

(Không đề – Pab lô Nê ru da – Chi Lê)

Trước biển, có ai không ngỡ ngàng, choáng ngợp trước sự hùng vĩ mênh mông, ẩn chứa bao sức mạnh. Song tất cả sẽ vô nghĩa nếu không có em bên, và chỉ có em mới ngự trị và làm anh yên ả:

Sóng chưa đi đến đâu

Nếu không đưa em đến

Dù sóng đã làm anh

Nghiêng ngả

Vì em

(Thơ viết ở biển – Hữu Thỉnh)

Cuộc đời rộng lớn đầy hoa thơm trái ngọt, nhưng cũng bao cay đắng xót xa như những kiếp sóng đa đoan. Có lẽ vì vậy mà ngay cả khi thả hồn mộng mơ trên sóng, thi nhân vẫn chiêm nghiệm về những thăng trầm của cuộc đời:

Thuyền ta thiu ngủ lênh đênh

Theo nhịp mái chèo êm ái

Tâm hồn ta rên rỉ buồn tênh

Theo con sóng trần duyên tê tái

(Điệu hát đêm sông Hương – Lệ Chi)

Đôi khi ngắm những con sóng chợt sinh, trào dâng rồi chợt mất, nhà thơ linh cảm về sự biệt ly trong đời, đau đớn thốt lên những vần thơ xót xa. Cuộc đời như bến bờ xa, con tim thổn thức muôn đợt sóng không dứt về tình yêu, về cõi nhân sinh dằng dặc:

Em đã khóc nhưng làm sao tới được

Bến bờ anh tim dội sóng không cùng

(Hai nửa vầng trăng – Hoàng Hữu)

Những con sóng lòng sâu lắng, cồn cào bất tận trong thơ mang hơi thở của tình yêu nồng nàn vĩnh cửu, phải chăng sẽ mãi đồng hành, đồng cảm. cộng hưởng, thăng hoa, mang trong mình trái tim khát sống, khát yêu? Sóng lòng ngày đêm dào dạt, biết bao giờ cập bến tình, để rồi ngàn năm hát mãi, chắp cánh cho thơ bay cao, bay xa đến không cùng.